پیر بوردیو:39
جیمز کلمن:41
فرانسیس فوکویاما:43
روبرت پاتنام:44
الف- شبکههای مشارکت اجتماعی:46
ب- هنجارهای اجتماعی:47
ج- اعتماد اجتماعی:49
جمعبندی:51
چارچوب نظری:52
فرضیات تحقیق:53
فرضیه اصلی پژوهش:53
فرضیات فرعی پژوهش:53
مدل تحقیق:54
فصل چهارم روش تحقیق
مقدمه:57
روش شناسی تحقیق:57
جامعه آماری:58
واحد تحلیل58
شیوه نمونهگیری :58
تعیین حجم نمونه:59
سنجش و اندازهگیری مفاهیم60
تعاریف نظری و عملیاتی مفاهیم60
ویژگیهای فردی پاسخگویان61
پایگاه اجتماعی- اقتصادی62
رفتارهای زیست محیطی62
سرمایه اجتماعی64
شبکههای مشارکت اجتماعی:64
هنجارهای اجتماعی:66
اعتماد اجتماعی67
آگاهی زیست محیطی:70
نگرش زیست محیطی:71
ابزار تحقیق72
اعتبار و پایایی ابزار سنجش72
اعتبار تحقیق72
پایایی تحقیق73
جمعبندی:73
فصل پنجم یافتههای پژوهش
مقدمه76
بخش اول: توصیف دادهها
مقدمه78
5.1.1 متغیرهای زمینهای78
1- توزیع پاسخگویان بر حسب شهر78
2-توزیع پاسخگویان بر حسب جنسیت79
3- توزیع پاسخگویان بر حسب سن79
4- توزیع پاسخگویان بر حسب وضعیت تاهل80
5- توزیع پاسخگویان بر حسب وضعیت اشتغال80
6- وضعیت طبقه ذهنی پاسخگویان81
7- وضعیت تحصیلات پاسخگویان82
5.1.2 متغیر موقعیتی- ساختاری82
5.1.3 متغیر وابسته (رفتارهای زیست محیطی)83
1- مصرف بهینه گاز83
2- مصرف بهینه برق85
3- مصرف بهینه آب86
4- استفاده از تولیدات دارای استاندارد زیست محیطی87
5- حفاظت از منابع طبیعی88
6- استفاده از وسایل بازیافتی90
7- وضعیت رفتارهای زیست محیطی91
5.1.4 متغیرهای مستقل93
1- سرمایه اجتماعی93
الف-شبکههای اجتماعی93
1. شبکههای رسمی93
2. شبکههای غیر رسمی94
3. وضعیت شبکههای اجتماعی95
ب- هنجارهای اجتماعی97
1. هنجارهای فردی97
2. هنجارهای جمعی98
3. وضعیت هنجارهای اجتماعی100
ج- اعتماد اجتماعی101
1. اعتماد بین شخصی101
2. اعتماد تعمیم یافته102

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج میشه که ممکنه موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا واسه دمو می باشه

ولی واسه دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی همه قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنین

3. اعتماد نهادی103
4. وضعیت اعتماد اجتماعی105
د- وضعیت سرمایه اجتماعی106
2- آگاهی زیست محیطی108
الف- آگاهی خاص زیست محیطی108
ب- آگاهی عام زیست محیطی109
ج- وضعیت آگاهی زیست محیطی109
3- وضعیت نگرش زیست محیطی111
بخش دوم: تحلیل دادهها
مقدمه:113
5-2-1- مقایسه تفاوتهای بین متغیرهای زمینهای و رفتارهای زیست محیطی114
5-2-2- آزمون فرضیهها120
5-2-3- تحلیل رگرسیون خطی ساده (دو متغیره)128
5-2-4- تحلیل رگرسیون چند متغیره130
5-2-5- تحلیل مسیر (آزمون مدل تحلیلی)132
جمع بندی133
فصل ششم: بحث نتیجهگیری
6-1- بحث و نتیجهگیری137
6-2- محدودیتهای تحقیق140
6-3- پیشنهادات تحقیق140
ضمایم
نمودار ماتریس روابط خطی144
پرسشنامه145
منابع و ماخذ151
فهرست جداول
عنوانصفحه(جدول شماره 1-2): تاریخچه کاربرد مفهوم سرمایه اجتماعی18
(جدول شماره 1-4): فرآیند شاخصسازی مشخصات فردی61
(جدول شماره 2-4): فرآیند شاخص سازی متغیر ساختاری- موقعیتی62
(جدول شماره 3-4): فرآیند شاخص سازی متغیر پایگاه اجتماعی-اقتصادی62
(جدول شماره 4-4): فرآیند شاخصسازی رفتارهای زیست محیطی63
(جدول شماره 5-4): فرآیند شاخصسازی شبکههای اجتماعی رسمی65
(جدول شماره6-4): فرآیند شاخصسازی میزان شرکت در فعالیتهای جمعی66
(جدول شماره 7-4): فرآیند شاخصسازی شبکه دوستان و همسایگان66
(جدول شماره 8-4): فرآیند شاخصسازی هنجارهای فردی67
(جدول شماره 9-4): فرآیند شاخصسازی هنجارهای جمعی67
(جدول شماره 10-4): فرآیند شاخصسازی اعتماد بین شخصی68
(جدول شماره 11-4): فرآیند شاخصسازی اعتماد تعمیمیافته68
(جدول شماره 12-4): فرآیند شاخصسازی اعتماد نهادی69
(جدول شماره 13-4): فرآیند شاخصسازی سرمایه اجتماعی69
(جدول شماره 16-4): ضرایب آلفای کرونباخ واسه متغیر وابسته و متغیرهای مستقل تحقیق73
(جدول شماره 1-5): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب شهر78
(جدول شماره 2-5): توزیع فراوانی بر حسب جنسیت79
(جدول شماره 3-5): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن79
(جدول شماره 4-5): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب وضعیت تاهل80
(جدول شماره 5-5): توزیع فراوانی پاسخگویانر بر حسب وضعیت اشتغال80
(جدول شماره 6-5): وضعیت طبقه ذهنی پاسخگویان81
(جدول شماره 7-5): وضعیت تحصیلات پاسخگویان82
(جدول شماره 8-5): وضعیت متغیرهای موقعیتی- ساختاری83
(جدول شماره 9-5): وضعیت مصرف بهینه گاز83
(جدول شماره 10-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای مصرف بهینه گاز84
(جدول شماره 11-5): وضعیت مصرف بهینه برق85
(جدول شماره 12-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای مصرف برق85
(جدول شماره 13-5): وضعیت مصرف آب86
(جدول شماره 14-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای مصرف بهینه آب87
(جدول شماره 15-5): وضعیت استفاده از تولیدات دارای استاندارد زیست محیطی87
(جدول شماره 16-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای استفاده از تولیدات دارای استاندارد زیست محیطی88
(جدول شماره 17-5): وضعیت حفاظت از منابع طبیعی89
(جدول شماره 18-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای حفاظت از منابع طبیعی89
(جدول شماره 19-5): وضعیت استفاده از وسایل بازیافتی90
(جدول شماره 20-5): وضیت پراکندگی پاسخها بر حسب استفاده از وسایل بازیافتی90
(جدول شماره 21-5): وضعیت رفتارهای زیست محیطی91
(جدول شماره 22-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب مولفههای رفتارهای زیست محیطی92
(جدول شماره 23-5): وضعیت گستردگی شبکههای رسمی93
(جدول شماره 24-5): وضعیت پاسخها بر حسب گویههای شبکههای رسمی94
(جدول شماره 25-5): وضعیت گستردگی شبکههای غیر رسمی94
(جدول شماره 26-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای شبکههای غیر رسمی95
(جدول شماره 27-5): وضعیت گستردگی شبکههای اجتماعی96
(جدول شماره 28-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب مولفههای شبکههای اجتماعی96
(جدول شماره 29-5): وضعیت هنجارهای فردی97
(جدول شماره 30-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای هنجار فردی98
(جدول شماره 31-5): وضعیت هنجارهای جمعی98
(جدول شماره 32-5): وضعیت پراکندگی پاسخها رو بر حسب گویههای هنجارهای جمعی99
(جدول شماره 33-5): وضعیت هنجارهای اجتماعی100
(جدول شماره 34-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب مولفههای هنجارهای اجتماعی100
(جدول شماره 35-5): وضعیت اعتماد بین شخصی پاسخگویان101
(جدول شماره 36-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای اعتماد بین شخصی102
(جدول شماره 37-5): وضعیت اعتماد تعمیم یافته پاسخگویان102
(جدول شماره 38-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای اعتماد تعمیم یافته103
(جدول شماره 39-5): وضعیت اعتماد نهادی پاسخگویان104
(جدول شماره 40-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب گویههای اعتماد نهادی104
(جدول شماره 41-5): وضعیت اعتماد اجتماعی پاسخگویان105
(جدول شماره 42-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب مولفههای اعتماد اجتماعی105
(جدول شماره 43-5): وضعیت سرمایه اجتماعی پاسخگویان106
(جدول شماره 44-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب ابعاد سرمایه اجتماعی107
(جدول شماره 45-5): وضعیت آگاهی خاص زیست محیطی پاسخگویان108
(جدول شماره 46-5): وضعیت آگاهی زیست محیطی عام109
(جدول شماره 47-5): وضعیت آگاهیهای زیست محیطی پاسخگویان110
(جدول شماره 48-5): وضعیت پراکندگی پاسخها بر حسب ابعاد آگاهی زیست محیطی110
(جدول شماره 49-5): وضعیت نگرش زیست محیطی پاسخگویان111
(جدول شماره 50-5): مقایسه میزان رفتارهای زیست محیطی پاسخگویان بر حسب شهر محل سکونت115
(جدول شماره 51-5): مقایسه میزان رفتارهای زیست محیطی پاسخگویان بر حسب جنسیت116
(جدول شماره 52-5): مقایسه میزان رفتارهای زیست محیطی پاسخگویان بر حسب جنسیت117
(جدول شماره 53-5): مقایسه میزان رفتارهای زیست محیطی پاسخگویان بر حسب وضعیت تاهل118
(جدول شماره 54-5): مقایسه میزان رفتارهای زیست محیطی پاسخگویان بر حسب وضعیت اشتغال119
(جدول شماره 55-5): ضریب اسپیرمن رفتارهای زیست محیطی پاسخگویان و طبقه ذهنی120
(جدول شماره 56-5): آزمون ضریب همبستگی پیرسون نگرش زیست محیطی و رفتار زیست محیطی120
(جدول شماره 57-5): آزمون ضریب همبستگی پیرسون آگاهی زیست محیطی و رفتار زیست محیطی121
(جدول شماره 58-5): آزمون ضریب همبستگی پیرسون سرمایه اجتماعی و رفتار زیست محیطی122
(جدول شماره 59-5): آزمون ضریب همبستگی پیرسون تحصیلات و رفتار زیست محیطی123
(جدول شماره 60-5): ضریب همبستگی پیرسون نگرش زیست محیطی و آگاهی زیست محیطی124
(جدول شماره 61-5): ضریب همبستگی پیرسون نگرش زیست محیطی و سرمایه اجتماعی125
(جدول شماره 62-5): آزمون ضریب همبستگی پیرسون تحصیلات و نگرش زیست محیطی125
(جدول شماره 63-5): ضریب همبستگی پیرسون آگاهی زیست محیطی و سرمایه اجتماعی126
(جدول شماره 64-5): آزمون ضریب همبستگی پیرسون تحصیلات و آگاهی زیست محیطی127
(جدول شماره 65-5): ضریب همبستگی پیرسون سرمایه اجتماعی و تحصیلات128
(جدول شماره 66-5): ضرایب رگرسیونی ساده رفتارهای زیست محیطی129
(جدول شماره 67-5): مدل رگرسیونی گام به گام متغیرهای مستقل واسه تبیین رفتارهای زیست محیطی131
(جدول شماره 68-5): ضرایب تاثیر مدل نهایی رگرسیون متغیرهای مستقل تبیین کننده رفتارهای زیست محیطی131
(جدول شماره 69-5): اثرات مستقیم و غیر مستقیم متغیرهای مستقل بر رفتارهای زیست محیطی در مدل تحلیلی133
فهرست نمودارها
عنوانصفحه (نمودار شماره 1-3): مدل تحلیلی55
(نمودار شماره 1-5): مقایسه میانگین مولفههای رفتارهای زیست محیطی92
(نمودار شماره 2-5): مقایسه میانگین مولفههای شبکههای اجتماعی97
(نمودار شماره 3-5): مقایسه میانگین مولفههای هنجارهای اجتماعی101
(نمودار شماره 4-5): مقایسه میانگین مولفههای اعتماد اجتماعی106
(نمودار شماره 5-5): مقایسه میانگین ابعاد سرمایه اجتماعی107
(نمودار شماره 6-5): مقایسه میانگین ابعاد آگاهی زیست محیطی111
(نمودار شماره 7-5): توزیع گرافیکی رفتارهای زیست محیطی114
(نمودار شماره 8-5): مدل تجربی تحقیق132
نمودار ماتریس روابط خطی144

فصل اول
کلیات

فصل اول کلیات
بیان مسئله:
اگه چه مدتهاست بشر متوجهی اهمیت محیط زیست در زندگی خود شدهه (فیروزی، 1384 :10)، اما امروزه، تهدیدات زیست محیطی در مرکز مهمترین پرسشهای وجدان انسان قرن بیست و یکم قرار داره. این پرسشها افکار عمومی جهان رو به طرز نگران کنندهای به خود معطوف کرده و حساسیت شدیدی نسبت به محیط زیست در سطح جهانی به وجود آوردهه.
جامعهشناسان، زیستشناسان، صاحبان صنایع، سیاستمداران، اکولوژیستها، اقتصاددانان، هر کدام علت تهدیدات زیست محیطی رو از دیدگاه خود توضیح میدهند (نگاه کنین به کامونر1، 1382: 10-3)، اما نقطه اشتراکشان اینه که خیلی از تهدیدات زیست محیطی، تخریب منابع، آلوده سازی محیط و… نتیجه فعالیتهای انسانه.
ازدیاد جمعیت، فراوانی محصولات مصرفی، بالا رفتن سطح زندگی و افزایش تقاضای مردم، پیشرفت تکنولوژی، ضعف ارگانهای اجرایی حکومتها در اجرای برنامهها و پروژههای اکولوژیکی حمایت از محیط زیست، استفاده بهرهجویانه و غیر اصولی از محیط طبیعی توسط سرمایهداران (همون) و در نهایت کنشهای غیر مسئولانه انسان، نتایج ناگوار و خسارات نامطلوبی رو به بار آورده و روز به روز این نتایج و خسارتها حادتر میشود که مثلا میتوان به تخریب محیط زیست و اراضی کشاورزی، گرم شدن زمین، آلودگی هوا، آب، خاک، کاهش منابع طبیعی و نابودی جنگلها و مراتع، کاهش منابع تولید انرژی و بروز انواع بیماریها اشاره کرد. بدین ترتیب، انسان با رفتارهایی که در قبال محیط زیست انجام میده و تغییراتی که در محیط ایجاد میکنه، از قبیل تخریب جنگل واسه ایجاد جاده و سد سازی، تغییر مسیر رودخانه، ریختن زباله در محیط طبیعی، مصرف انرژی زیاد، استفاد بیش از حد از منابع طبیعی و … –عمداً یا سهواً- به تخریب محیط زیست میپردازد و محیط زیست رو با تهدیدی نگران کننده مواجه میکنه. این تهدید ممکنه به قیمت پایان زندگی انسان بر روی کره زمین تمام بشه.
بروز مسائل و مشکلای زیست محیطی موجب طرح این پرسش شدهه که آیا محیط زیست میتواند در برابر ادامه رفتار فعلی انسان دوام بیاورد؟ هر روز بر این آگاهی افزوده میشه که نمیتوان همانند گذشته به مصرف منابع طبیعی جهان ادامه داد و نشانههای تنگناهای زیست محیطی در سطح جهان آشکار شدهه(عابدی سروستانی و دیگرون، 1386: 59). اگرچه ارائه آمار و اطلاعات پیرامون وضعیت محیط زیست لازمه، اما بیش از این که به اطلاعات علمی درباره خسارات وارد شده به زمین احتیاج باشه، به توافقی درباره چگونگی رفتار نسبت به این سیاره نیازه. در این شرایط، انسان باید به این پرسش هم پاسخ گوید، هنگامی که افراد خواهان به حداکثر رساندن سود خود هستن، چگونه می توان از بهره برداری بیش از حد و تخریب منابع طبیعی جلوگیری کرد؟ در واقع، چالش موجود، چگونه زندگی کردن بر روی زمین نیست، بلکه قبولاندن چرایی این چگونه زندگی کردن به افراده (همون: 60).
وجود مسائل و مشکلای زیست محیطی باعث شد که عدهی زیادی از محیط زیست طرفداری کنن که بهزعم صاحب نظران جامعهشناسی محیط زیست، بالاخص بوتکین2 طرفداری از محیط زیست یه گرایش نسبتاً جدیدیه، اما ریشههای اون در تاریخ گذشته انسان و جامعه قرار داره. همه جوامع بشری مجبور به پرداختن به محیط زیست بودند، زیرا محیط نه تنها منابع ضروری حیات اونا رو تامین میکرد، بلکه کانون ستیز و تهدید واسه ادامه حیات هم بودهه (بوتکین ، 1385: 628). بوتکین معتقده که در تمدن غرب همواره 3 پرسش در مورد انسان و طبیعت مطرحه:
1- شرایط طبیعت در غیبت هر گونه نفوذ انسان چگونهه؟
2- تاثیر طبیعت بر انسان چیه؟
3- تاثیر انسان بر طبیعت کدامه و نقش بشر در طبیعت چیه؟(همون).
حفظ طبیعت، تلاش واسه بهبود کیفیت محیط زیست و رهیافت اکولوژیک (زیست بوم شناختی) به زندگی، اندیشههای متعلق به قرن نوزدهم بود که مدتهای مدید تنها واسه نخبگان روشنفکر کشورهای توسعه یافته مطرح بودهه. این قبیل اندیشهها، مثلا اندیشههای بنیانگذاران اولیه انجمن اوادابن3 در ایالات متحده امریکا، مختص یه گروه از نخبگان بود که زیر فشار سهمگین صنعتی شدن به زانو درآمده بودند (کاستلز4 ،1384: 159).
اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، تعامل توسعه، محیط زیست و پایداری در عرصه‌های مختلف، دغدغه‌ی اصلی اکثر کشورهای در حال توسعه بودهه و در دهههای پایانی قرن بیستم، روشهای جلب مشارکت مردم در برنامهریزی، مدیریت منابع طبیعی و مدیریت محیط زیست، تحت دگرگونیهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی دستخوش تغییرات عمدهای شدهه (خاتونآبادی، 1383)، به طوری که کاستلز در کتاب مشهورش «عصر اطلاعات» مینویسد: « در دهه 1990، 80 درصد امریکاییان و بیش از 3/2 اروپاییان خود رو طرفدار محیط زیست میدانستهاند» (کاستلز، 1384: 147).
در واقع، روند دهههای گذشته در اکثر کشورهای پیشرفته صنعتی بیانگر این واقعیته که کارگزاران دولتی، کارشناسان و هم مدیران عرصههای محیط زیست و منابع طبیعی به رهیافتی تازه روی آوردهاند (خاتون آبادی، 1383). این رهیافت تازه شامل: برنامهها و قوانین متعددی واسه حفظ طبیعت، ارتقای کیفیت زندگی و نهایتاً نجات کره زمین در بلند مدت و نجات نسل کنونی ساکنان اون در کوتاه مدته (صالحی، 2008). با این وجود، قسمت اعظم مسائل زیست محیطی همچنان به قوت خود باقی ماندهه.
هیچ کس نمیتواند این ادعا رو بکند که پیدایش مواد آلوده کننده بر روی کره خاکی ما نتیجه بعضی دگرگونیهای طبیعی و مستقل از اراده انسانه. اشتباهاتی که در افکار، نگرش و رفتار انسان در نتیجه فعالیتهای خود بر روی زمین مرتکب شدهه، یکی از علتهای اصلی خساراتیه که محیط زیست متحمل اون گردیدهه. به عنوان مثال، به اعتقاد بارو، استفاده بیرویه از انرژی در منازل، استفاده از تولیدات یکبار مصرف، استفاده از وسایل نقلیه شخصی، استفاده از انواع آفت کشها، دفع مواد زاید به روش غیر بهداشتی، جمع آوری و تفکیک نکردن زبالهها به منظور بازیافت و خیلی از رفتارهای مخرب زیست محیطی دیگه، همگی در نتیجه رفتار محیطی انسانه (بارو، 1380).
در حالی که محققان محیط زیستی، طرحهای گوناگونی واسه حل مشکلای زیست محیطی ارائه نمودهاند که اغلب اونا تکنولوژیکی هستن، اما امروزه به دلیل هزینههای زیاد این طرحها، به دگرگونی شیوههای زندگی انسان و طرحهای که تمرکز بر رفتارها دارن، علاقهمند شدهاند (ازکامپ، 1369). بهعنوان مثال، صالحی در کتاب «مردم و محیط زیست» (2010) مینویسد که «واسه حل مشکلای زیست محیطی باید شکل شیوهها و رفتارهای تولیدی و مصرفی و هم اینکه شیوههای سازمان اجتماعی و زندگی فردی واسه رسیدن به سطح سازگاری و تاثیر مثبت بر محیط زیست، تغییر پیدا کنه». هم اینکه، به اعتقاد بنسون5 تفاهمی عمومی در حوزه محیط زیست به وجود آمدهه، این تفاهم، حکایت از اون داره که راه حل واقعی کاستن از مشکلای و مسائل محیط زیست باید انسان و کنشهای انسانی رو شامل شده و متکی به اون باشه (بنسون، 1382). بنسون معتقده که ‎‎«انسان باید به دنبال پایداری نه فقط واسه محیط زیست، بلکه واسه محیطی جهت فعالیتهای اقتصادی خود باشه، تا بشریت و محیط زیست بتوانند آیندهی طولانیتری داشته باشن» (همون). ارتباط بین مشکلای زیست محیطی و رفتارهای انسانی از نظر صاحب نظران چنان تنگاتنگه که بهعنوان مثال مالونی6 از بحران زیست محیطی به عنوان «بحران رفتار ناهنجار» یاد میکنه (مالونی، 1973).
در قرن حاضر، رفتارهای زیست محیط انسان، بهعنوان یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین عامل بر محیط زیست، مورد توجه خیلی از جامعهشناسان محیط زیستی قرار گرفتهه. کنشها و رفتارهای زیست محیطی ضمن اینکه بر بیشتر مسائل و تهدیدات زیست محیطی تاثیر میگذارند خود هم از عواملی تاثیر میپذیرند. محققان جامعهشناسی زیست محیطی، مثلا ذکاوت (1977)، دانلپ و ونلیر (1978)، دانلپ و کاتون (1979)، باتل (1979)، شان و هولز (1990)، استرن و همکاران (1993)، فیالو و جکوبسن (1994)، گرافتون و نولوز (2003)، پری زنگنه و لاکان (2005) و صالحی (2008)، به بررسی عوامل تاثیر گذار بر رفتارها زیست محیطی مثلا متغیرهای جمعیت شناختی (سن، جنس، طبقه اجتماعی، محل سکونت، وضیت تاهل، تعداد بچه ها و سن بچه ها)، گرایش سیاسی، ایدئولوژی سیاسی، عملکرد زیست محیطی ملتها، آگاهی زیست محیطی و عقیده دینی، پرداختهاند.
رفتار زیست محیطی از مفاهیم نوینیه که امروزه در بررسیهای زیست محیطی جوامع مدرن مطرح گردیدهه. طرح این مفهوم در خیلی از رویکردهای زیست محیطی حاکی از اهمیت نقش این رفتارها در محیط طبیعیه.
یکی دیگه از مفاهیمی که در سالهای اخیر در مطالعات اجتماعی مورد توجه اندیشمندان و محققان قرار گرفته، مفهوم سرمایه اجتماعیه که در کنار منابع مالی و نیروی انسانی از عوامل تاثیرگذار بر ارتقای توسعه پایدار در جوامع انسانی شمرده میشود ( موحد و همکاران، 1387). پاتنام این مفهوم رو در ابعاد اعتماد، شبکهها و هنجارها به کار میبرد (پاتنام، 1380). طرح مفهوم سرمایه اجتماعی در مطالعات اجتماعی، نشون دهنده اهمیت نقش شبکهها، هنجارها و روابط اجتماعی بر متغیرهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نظیر جامعه، خونواده، بزهکاری، تخریب محیط طبیعی، مشارکت سیاسی و رشد اقتصادیه.
پاتنام موفقیت در غلبه بر مشکلای عمل جمعی و فرصت طلبی که در نهایت به ضرر خود افراد تمام میشود رو به زمینه اجتماعی گستردهتری که بازی در اون انجام میپذیرد، ربط میده (پاتنام، 1380: 285). وی معتقده که همکاری داوطلبانه در غلبه بر این مشکلای در جامعهای که سرمایه اجتماعی عظیمی رو در شکل هنجارهای عمل متقابل، شبکههای مشارکت مدنی و اعتماد به ارث برده، بهتر صورت میگیره (همون).
خیلی از محققان حوزه سرمایه اجتماعی، نظیر پاتنام (1995)، فوکویاما (1998)، کلمن (1998)، ساباتینا (2009)، فیروزآبادی و ایمانی (1384)، ناطق پور و فیروزآبادی (1384)، ازکیا و همکاران (1387) و خوشفر (1387)، خوشفر و همکاران (1388) معتقدند که در دنیای مدرن هر چند همه سرمایهها (سرمایه مالی7، سرمایه فرهنگی8، سرمایه انسانی9، سرمایه زبانی10 و سرمایه اجتماعی11 ) دارای ارزش زیادی هستن، اما نقش سرمایه اجتماعی در کنشهای انسان بسیار برجستهه.
مروری بر منابع مربوط به بحث سرمایه اجتماعی (کلمن12، 1998)، (بوردیو13، 1986)، (پاتنام14، 1995)، (فوکویاما، 1998)، هم نشون می بده که مفهوم سرمایه اجتماعی معطوف به کنش اجتماعیه. سرمایه اجتماعی در واقع توانایی گسترش کنشه و اون رو غنی می سازد، به تعبیری منبع کنش اجتماعی محسوب میشود(خوشفر و همکاران، 1388: 39). اهمیت سرمایه اجتماعی به گونهایه که در خیلی از رشتههای علوم انسانی مثلا جامعهشناسی، علوم سیاسی و اقتصاد از این مفهوم بحث میشود. هم اینکه در سطح سیاستگذاریهای محلی تا ملی و در بعضی از سازمانهای بینالمللی نظیر بانک جهانی، سرمایه اجتماعی بیشتر از پیش مطرح میشود (شارعپور، 1385). پس، این مفهوم، مفهومی فرا رشتهایه.
ارتباط محیط زیست و سرمایه اجتماعی مثلا موضوعات جدیدیه که مورد توجه محققان زیست محیطی قرار گرفتهه. خوشفر و همکاران بر این باورند که هنجارهای اعتماد و مشارکت و هم اینکه احساس امنیت که ابعادی از سرمایه اجتماعیاند که بر کنش اجتماعی افراد نسبت به محیط طبیعی پیرامون خود تأثیر به سزایی دارن و در این زمینه عامل تعیین کننده به شمار میروند (خوشفر و همکاران، 1388). پس، سرمایه اجتماعی بر کنش میان انسانها تمرکز داره؛ کنشی که در تمام لحظات زندگی انسان وجود داره و رفتار و نگرشهای وی رو تحت تاثیر قرار میده. بخشی از زندگی انسان رفتارها و کنشهای زیست محیطی تشکیل میده، میتوان انتظار داشت که سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست انسانها تاثیر داشته باشه؛ مخصوصاً در جامعهای که تهدیدات زیست محیطی با شتابی فزاینده افزایش پیدا میکنه.
به نظر میرسد سرمایه اجتماعی دارای دو نوع پیامد مثبت و منفی میباشد. انتظار میرود پیامدهای مثبت سرمایه اجتماعی باعث افزایش میزان آگاهی و نگرشهای زیست محیطی و هم اینکه کنشها و رفتارهای مثبت بشه. در نتیجه، این فرآیند رفتارهای زیست محیطی مسئولانه در قبال محیط زیست صورت گیرد. علاوه بر این، انتظار میرود پیامدهای منفی سرمایه اجتماعی باعث بهوجود آمدن کنشها و رفتارهای منفی بشه و به تبع اون رفتارهای زیست محیطی غیر مسئولانهای در قبال محیط زیست صورت گیرد.
با توجه به نقش قابل ملاحظه سرمایه اجتماعی و ابعاد اصلی اون مانند اعتماد، شبکهها و هنجارهای اجتماعی در تعیین کنشهای انسانی و اجتماعی و در شرایطی که خلاء تحقیقات تجربی در بررسی تاثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی وجود داره، پژوهش حاضر به دنبال بررسی چگونگی تاثیر سرمایه اجتماعی (و ابعاد اون) بر رفتارهای زیست محیطی میباشد.
ضرورت و اهمیت موضوع:
در حالی که هر یه از سه بنیانگذار کلاسیک جامعه شناسی (دورکیم15، مارکس16 و وبر17 ) در آثار خود بهطور ضمنی به مباحث محیط زیستی پرداختهاند (ردکلیف18و وودگات19 ، 1994: 51)؛ اما عملاً تنها در دهههای اخیر اهمیت پژوهش در باب رفتار زیست محیطی افزایش یافتهه (هیلز20 و دیگرون، 1987). این موضوع هم اینکه نظر پژوهشگران فعال در مجموعه وسیعی از رشتههای دانشگاهی رو به خود جلب کردهه. در واقع، همون طور که بنتون21 و ردکلیف مطرح کردند وجود بحران زیست محیطی در سطح جهان مثلا: تغییرات آب و هوا، نازک شدن لایه اوزن، جنگل زدایی و بحران غذا موجب شد تا جامعه شناسان، نقش وسیعتر، متفاوتتر و خلاقانهتری رو واسه مباحث زیست محیطی قائل بشن (بنتون و ردکلیف، 1994: 1).
امروزه، تجربه مشکلای زیست محیطی تنها به کشورهای توسعهیافته محدود نمیشود، بلکه اکثر کشورهای جهان (مثلا ایران) رو هم در برمیگیرد (کاستلز، 1384 : 148، کلانتری و همکاران، 2007 و صالحی، 2010). اگه چه در اصل 50ام قانون اساسی تصریح شده که «در جمهوری اسلامی ایران، حفاظت از محیط زیست که نسل امروز و نسلهای بعد باید در اون حیات روبه رشدی داشته باشن، وظیفه عمومی تلقی میشه. از این رو، فعالیتهای اقتصادی و غیر اون که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیرقابل جبران اون ملازمه پیدا کنه، ممنوعه» ( قانون اساسی، 1381: 44)، با این وجود، آلودگی هوای شهرهای صنعتی ایران، آتش گرفتن جنگلهای استان گلستان، استان مازندران و شهرستان مریوان از توابع استان کردستان و سرازیر شدن شیرابه زبالهها و پساب فاضلابهای صنعتی به داخل رودخانهها، ریختن زبالهها در معابر عمومی، پارکهای جنگلی و پارکهای سطح شهرها، مصرف بیش از حد برق، آب و گاز (در ساعات پرمصرف)، استفاده از خودروهای فرسوده، استفاده از مواد شوینده و وسائل بدون استانداردهای زیست محیطی و … مثلا مشکلای و مسائل زیست محیطی در ایران هستن که از چشم هیچ انسان متفکری پنهان نیستن.
استان کردستان با مساحت 235/28 کیلومتر مربع در غرب ایران قرار داره. این استان دارای جلوهها و مناظر بینظیریه. طبیعت متنوع با کوههای مرتفع، رودخانههای خروشان و پوشش جنگلی این استان همه نشانگر اهمیت این منطقه از نظر زیست محیطیه. با این وجود، این استان هم از خطرات و تهدیدات زیست محیطی جهانی در امان نماندهه. با توجه اهمیت زیست محیطی این منطقه، فراملیتی بودن مسائل و مشکلای زیست محیطی و تمرکز جامعهشناسان محیط زیستی به کنشها و رفتارهای زیست محیطی افراد، این سوال مطرح میشود که سرمایه اجتماعی ساکنان شهری استان کردستان چه تاثیری میتواند بر رفتارهای زیست محیطی اونا داشته باشه؟ و با توجه به نوع تاثیرگذاری سرمایه اجتماعی، آیا میتواند برنامههایی رو در جهت حمایت از محیط زیست و داشتن رفتارهای مسئولانه نسبت به اون تدوین کرد؟
انجام این پژوهش از سه منظر دارای اهمیت و ضرورت میباشد:
اولاً، از یه طرف، نتایج تحقیقات زیادی از صاحب‌نظران و محققان مثلا پاتنام (1995)، فوکویاما (1995)، کلمن (1998)، ساباتینا (2009)، فیروزآبادی و ایمانی (1384)، شارع پور (1385 و 1387)، ازکیا و همکاران (1387) و خوشفر (1387) نشون میده سرمایه اجتماعی منبع کنش اجتماعیه و پیامد مثبت سرمایه‌ی اجتماعی در کشورهای در حال توسعه و توسعهنیافته چنان گسترش یافته‌ است که میتونه خیلی از مشکلای جامعه رو درمان کنه و در صورت پایبندی افراد، منافع جمعی رو تأمین نماید. از طرف دیگه، بیشتر مسائل زیست محیطی بهصورت مستقیم یا غیر مستقیم پیامد کنش یا رفتارهای اجتماعی انساناند. به عبارت دیگه، همونطور که بعضی از محققان زیست محیطی مطرح کردهاند، گرم شدن دمای زمین برآیند انتشار فزاینده کربن، به دست انسان از طریق تولید و مصرف نیرو (سوخت مواد فسیلی، مانند زغال، گاز، بنزین واسه تولید برق)، شیوههای حمل ونقل و .. است (بری22، 2007: 11). همونطور که اشاره شد، سرمایه اجتماعی منبع کنش محسوب میشود و رفتارهای زیست محیطی ناشی از کنش انسانه، این موضوع اهمیت و ضرورت بررسی تاثیر سرمایه اجتماعی (و ابعاد اون) رو بر رفتارهای زیست محیطی نشون میده.
ثانیاً، رشتههای مختلف با اهدافی متفاوت، مطالعاتی در خصوص تاثیر سرمایه اجتماعی بر مولفههایی همچون مشارکت سیاسی، مشارکت اجتماعی، شبکه اجتماعی، جنسیت، توسعه، مدیریت، کیفیت زندگی، مهاجرت و … به انجام رساندهاند. اما مطالعهای گسترده که بهطور مستقیم به بررسی تاثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی بپردازد، صورت نگرفتهه. بررسیها نشون میده که در ایران چندان به حوزۀ مطالعات جامعهشناسی محیط زیست پرداخته نشدهه. پس، ضرورت انجام پژوهشهایی در ارتباط با محیط زیست انسانی، به ویژه رفتارهای زیست محیطی، که هدف اصلی این پژوهش تلقی میشه از اهمیت بهسزائی برخورداره.
ثالثاً، اهمیت موضوع با بروز مسائل و مشکلای زیست محیطی در سطح محلهای و منطقهای، ضرورت اقدامات در جهت کاهش مصائب ناشی از اون و احتیاج به اطلاعاتی واسه سیاستگذاریها، طرحها و برنامهریزی در جهت کاهش مشکلای زیست محیطی مشهودتر میشود. احتیاج به اطلاعات در سازمانهای متولی محیط زیست واسه شناخت مسئله در برنامهریزی و اجرای اون از اهمیت بهسزائی برخورداره. میتوان با تحقیق و پژوهش عوامل موثر بر محیط زیست رو شناسائی کرده تا در سیاستگذاریهای زیست محیطی مورد استفاده قرار گیرد.
اهداف پژوهش:
هدف اصلی این پژوهش، سنجش رفتار زیست محیطی و شناخت تاثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی میباشد. به عبارت دیگه، هدف اصلی پژوهش حاضر پاسخ به این سواله که آیا با افزایش و یا کاهش سرمایه اجتماعی، در رفتارهای زیست محیطی تغییری به وجود میآید یا خیر؟

بر همین اساس، اهداف فرعی پژوهش حاضر به شرح زیره:
1- سنجش میزان رفتارهای زیست محیطی.
2- سنجش میزان سرمایه اجتماعی.
3- سنجش تاثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی.

شما میتونید تکه های دیگه ای از این مطلب رو با جستجو در همین سایت بخوانید

4- سنجش تاثیر سرمایه اجتماعی بر نگرشهای زیست محیطی.
5- تبیین رفتارهای زیست محیطی بر حسب متغیرهای زمینهای (سن، جنس، وضعیت تاهل، وضعیت اشتغال، طبقه ذهنی و متغیرهای ساختاری – موقعیتی)، پایگاه اجتماعی – اقتصادی (درآمد، تحصیلات، منزلت شغلی)، آگاهی و نگرش زیست محیطی.
سؤالات اساسی تحقیق:
این مطالعه سعی داره به سوال های زیر که با استفاده از چارچوب نظری و بعضی متغیرهای زمینهای مطرح شده، پاسخ بده.
1- میزان رفتارهای مسئولانه زیست محیطی در مناطق شهری استان کردستان چقدره؟
2- میزان سرمایه اجتماعی در مناطق شهری استان کردستان چقدره؟
3- تاثیر سرمایه اجتماعی بر رفتارهای زیست محیطی چگونهه؟
4- تاثیر سرمایه اجتماعی بر نگرشهای زیست محیطی چگونهه؟
5- تغییرات رفتارهای زیست محیطی بر حسب سرمایه اجتماعی، آگاهی زیست محیطی، نگرش زیست محیطی، پایگاه اجتماعی-اقتصادی و متغیرهای زمینهای چگونهه؟

فصل دوم
پیشینه تاریخی وتجربی تحقیق

فصل دوم پیشینه تاریخی وتجربی تحقیق
مقدمه
قبل از انجام هر تحقیق علمی، لازمه که تاریخچه مفاهیم و مهمترین یا مرتبطترین مطالعات و تحقیقاتی که دیگرون درباره موضوع یا بخشی از اون انجام داده اند، مرور شده تا محقق با شناخت تاریخی و یافتههای تحقیقات قبلی، آگاهی خود رو گسترش داده و در پرتو اطلاعات به دست آمده، مسئله تحقیق و متغیرهای خود رو تعریف کرده و کرانههای اونا رو مشخص سازد.
از همین رو در تحقیق حاضر، در ابتدای این فصل به پیشینه تاریخی دو مفهوم اصلی تحقیق (رفتارهای زیست محیطی و سرمایه اجتماعی) پرداخته میشه و سپس در ادامه پیشینه تجربی تحقیقات داخلی و خارجی معرفی میشه.
پیشینه تاریخی
واسه آنکه تحقیق حاضر انجام بشه لازمه سابقه و تاریخچه و تعاریف مفاهیم مطرح شده در محدوده موضوع تحقیق، مورد بررسی قرار گیرد. لذا در این قسمت، نگاهی تاریخی به مفاهیم مطرح شده در مسئله تحقیق انداخته میشه.
1-رفتارهای زیست محیطی
در این بخش ابتدا اشارهای به وضعیت محیط زیست خواهیم داشت، سپس تاریخچه اجلاس و کنفرانسهای زیست محیطی که به اهمیت رفتارهای زیست محیطی انسانها پرداختهاند، میپردازیم.
قبل از پرداختن به وضعیت و تاریخچه محیط زیست لازمه واژه محیط زیست تعریف گردد. محیط زیست از دو واژه محیط و زیست تشکیل شده که در فرهنگ فارسی محیط به معنای احاط کننده، دربرگیرنده (فرهنگ معین، 1385) و جایی که انسان در اون زندگی میکنه اعم از کشور، شهر، جامعه یا خونواده و زیست هم به معنای زیستن، زندگانی و زندگی (فرهنگ عمید، 1362) تعریف شدهه. پس، در اصطلاح محیط زیست، زندگی کردن در محیط احاطه شده و محیط دربرگیرنده تعریف میشود. بدینترتیب محیط زیست جدا از طبیعت و جامعهای که انسان در اون زندگی میکنه، نیست و بر کنشهای انسان تاثیر گذار و تحت تاثیر آنهاه.محیط زیست، مجموعه عوامل طبیعی، مصنوعی و اجتماعیه که بشر مستقیماً با اونا در تماس بوده و یا خواهد بود. این تماس عبارته از تغییراتی که بشر در محیط خود ایجاد میکنه و اثراتی که محیط بر انسان داره، یعنی تاثیر متقابل انسان و محیط بر یکدیگر (فقیهی قزوینی، 1375 ؛138 و 139).
وضعیت محیط زیست
به اعتقاد اکثر صاحب نظران (امیل دورکیم، اولوین تافلر، کارل مارکس، گرهارد و جین لنسکی23 و …) تمدن بشر مراحلی رو طی کردهه. مثلاً تافلر در کتاب موج سوم از سه مرحله کشاورزی، صنعتی و فراصنعتی نام میبرد و هر مرحله رو به موجی تشبیه میکنه که فراگیر بوده و همه حوزههای زندگی انسان رو دستخوش تلاطم و دگرگونی قرار میده (تافلر، 1380) و گرهارد و جین لنسکی (1369) در اثر جامعشان با عنوان “سیر جوامع بشری” به بررسی و تقسیم بندی سیر تحولات جوامع بشری پرداختهاند. براین اساس، تعامل بشر به عنوان جزئی از طبیعت با محیط پیرامونش هم دستخوش تلاطم و دگرگونی قرا گرفته که شامل سه مرحله میشه:
1- دوران تسلط طبیعت بر انسان.
2- دوران شروع تسلط انسان بر طبیعت.
3- دوران تسلط بلامنازع انسان بر طبیعت و تخریب محیط زیست (فیروزی، 1384).
دوره ی اول در برگیرندهی عصریه – شامل جوامع متکی به شکار و جوامع متکی به کشاورزی ساده- این دوره با پیدایش و آفرینش انسان شروع میشه در این دوره، بشر کاملا مقهور طبیعت بوده و قادر نبود دخل و تصرفی در طبیعت انجام بده، اعمال و رفتار انسان در این دوره تاثیر آنچنانی بر طبیعت نداشتهه. در این دوره، محیط زیست به صورت بکر و دست نخورده باقی ماندهه.
اما دوره ی دوم از زندگی انسان،–دوره جوامع متکی بر کشاورزی پیچیده و اوایل دوران صنعتی شده جوامع غربی- دوران شروع غلبه و تسلط انسان بر محیط زیسته. در این دوره بشر با دستیابی به صنعت ماشینی و به وجود آوردن کارخانههای کوچیک و بزرگ، رابطه ی خود رو با طبیعت متحول کرد و واسه افزایش تولید، منابع بیشتری رو مورد بهرهبرداری قرار داد و در نتیجه استفاده بیرویه از طبیعت صدمات زیادی رو به طبیعت وارد کرد و طبیعت رو به تخریب و نابودی گذاشت.
در دوره سوم که از دهه 1970 به بعد شروع میشود، بشر این امکان رو یافت که با تصرفات بی رویه طبیعت رو بر هم زده و علاوه بر تخریب محیط زیست، آلودگی اون رو هم موجب بشه. رفتار او در این دوره به گونه ای بود که فکر می کرد مالک زمینه، نه ساکن اون. لذا پیشرفت خود رو پیروزی به حساب آورد، با این وجود، این پیروزی، تخریب بخشهایی از محیط زیست و طبیعت رو در پی داشت.
انسان در دوران تسلط بلامنازع بر طبیعت، در سرمستی ناشی از قدرت علمی و فنی خویش، رویه و روالی رو در پیش گرفت که زندگی خویش و ساکنان کره زمین به خطر انداختهه. دستاوردهای قدرت علمی و فنی انسان، هر چند منجر به پیشرفتهای در بخش اقتصادی و تکنولوژیکی شد، اما این دستاوردها دارای پیامدهای پیشبینی نشدهای بود که تخریب محیط زیست، کاهش منابع زیر زمینی و تهدید زندگی انسان مثلا دستاوردهای پیشبینی نشده قدرت علمی و فنیه. این پیامدهای پیشبینی نشده ناشی از خودخواهیها، سودجوییها و خودکامگیهای انسان در این دورهه. بر این اساس، مردم این دوره، به طبیعت چنان مینگرند که میتوان اون رو به میل خود در اختیار گرفتند و با بهرهبرداری از منابع اون میتوان نیازها، جاهطلبیها و هوسهای خویش رو برآورده سازند.
روند تخریب و آلودگی زیست محیطی واسه طبیعت غیر قابل تحمل، جبران و بازسازیه. انواع آلودگی های آب، خاک، هوا، صوتی، شیمیایی، هسته ای، دریایی و … آثار زیانباری رو واسه انسان و محیط زیست به ارمغان داشتهه، به طوری که طی سال های اخیر به صورت تهدیدی عظیم درآمده و زنگ خطر رو واسه بشر به صدا درآورد، گسترش آلودگیهای زیست محیطی موجب شد که در بعضی از کشورهای پیشرفته و صنعتی و سپس در سطح جها،ن اقداماتی واسه جلوگیری از آلودگی محیط زیست صورت گیرد. در نتیجه این تهدیدات بشر دست به اقداماتی واسه حفاظت کردن از محیط زیست پرداخت. برگزای اجلاسها کنفرانسها زیست محیطی یکی از راهکارهای پیگیری شده، اما کمتاثیر واسه جبران و بازسازی این تخریبات صورت گرفته، بود.

دسته‌ها: پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید