2-10- الگوی تراکم جمعیت شهرها از نظر کلارک 34
2-11- نظریه نیازسنجی شهری35
2-12- نظریه حد مطلوب جمعیت35
2-13- نظریه سلسله مراتب شهری36
2-14- نظریه شهرکهای اقماری37
2-15- نظریه شهرهای جدید پیوسته37
2-16- نظریه اندازه شهر37
2-17- نظریه قطب رشد و شهرگرایی39
2-18- نظریه شهرهای مسلط40
2-19- نظریه شهرهای نامتمرکز40
2-20- نظریه شهر فشرده43
2-21- نظریه شهر پایدار44
2-22- شهر و نظریههای اجتماعی46
2-22-1- مکتب مدرنیسم یا کارکردگرایی47
2-22-2- مکتب مگااستراکچرالیسم (فنگرایی)47
2-22-3- مکتب آمایش انسانی47
2-22-4- مکتب پست مدرنیسم48
2-23- مروری بر دیدگاههای متفاوت ازدحام شهری48
2-23-1- دیدگاه اقتصادی49
2-23-2- دیدگاه اکولوژی و اجتماعی50
2-23-3- دیدگاه سیاسی50
2-23-4- دیدگاه بهداشتی51
2-23-5- دیدگاه روانشناختی51
2-24- سیر تحول مسئله تراکم در یکصد سال اخیر52
2-25- تراکم زیاد و تراکم کم: نکات مثبت و منفی53
2-25-1- تراکم زیاد و نکات منفی53
2-25-2- تراکم زیاد و نکات مثبت54
2-25-3- تراکم کم نکات منفی54
2-25-4- تراکم کم نکات مثبت55
2-26- شیب تراکم جمعیت شهری از مرکز به پیرامون56
2-27- حد متناسب شهری و تراکم آن58
2-28- عوامل مشوق و مؤثر در متراکم شدن شهرها59
2-29- نحوه توزیع تراکمهای شهری و عوامل تأثیرگذار بر آنها60
2-30- عوامل مؤثر تراکم جمعیت در شهرها63
2-30-1- فضای شهری و تراکم جمعیت63
2-30-2- زمین و تعیین حداکثر تراکم64
2-30-3- باران و تراکم جمعیت64
2-31- عوامل اقتصادی مؤثر بر تراکم شهری65
2-31-1- عوامل جمعیتی66
2-31-2- درآمد خانواده66
2-31-3- قیمت زمین و مسکن و تراکم67
2-31-4- نرخ مالکیت اتومبیل و تراکم 67
2-31-5- هزینه خدمات شهری و تراکم67
2-31-6- مباشرات توسعه شهری و تراکم68
2-32- رویکردهای اساسی در تعیین تراکم شهری71
2-32-1- نگرش سرمشقی71

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج میشه که ممکنه موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا واسه دمو می باشه

ولی واسه دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی همه قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنین

2-32-2- نگرش برنامهای73
2-33- راهبردها73
2-33-1- راهبرد تمرکز: الگوی توسعه واحدهای برنامهریزی شهری شده73
2-33-2- راهبرد تمرکز: سیاست تحکیم شهری74
2-33-3- راهبرد عدم تمرکز: متمرکز74
2-34- تراکم جمعیت و اکولوژی شهری75
2-35- ظرفیت قابل تحمل محیط76
2-1-35- تبیین مفهوم ظرفیت قابل تحمل محیط از دیدگاه سیستمی76
2-36- روشهای کنترل تراکم78
2-37- قاعده تراکم اندازه78
2-38- عوامل اجتماعی و فرهنگی تراکم شهری79
2-39- پیشینه تحقیق81
2-40- جمعبندی84
فصل سوم: محدوده مورد مطالعه

3-1- مقدمه89
3-2- موقعیت جغرافیایی استان کرمانشاه89
3-3- موقعیت جغرافیایی شهرستان کرمانشاه90
3-4- موقعیت جغرافیایی شهر کرمانشاه90
3-5- آب و هوا92
3-6- ناهمواریها93
3-7- آبهای سطحی93
3-8- تاریخچه و وجه تسمیه شهر کرمانشاه93
3-9- ویژگی جمعیتی ترکیب و ساختمان جمعیت94
3-9-1- روند تغییرو تحولات جمعیتی شهر کرمانشاه94
3-9-2- بُعد خانوار95
3-9-3- ساختمان سنی97
3-9-4- ساختمان جنسی98
3-9-5- سطح سواد و تحصیلات99
3-9-6- تحولات جمعیت و تقسیمات کشوری در سالهای مختلف99
3-9-7- تراکم جمعیت در استان کرمانشاه و تغییرات آن101
3-9-7-1- تراکم کلی جمعیت شهر کرمانشاه102
3-9-8- سرانه کاربری وضع موجود در شهر به تفکیک منطقه و شهر103
3-9-9- جمعیت و تراکم جمعیت شهر کرمانشاه در مناطق مختلف104

شما میتونید تکه های دیگه ای از این مطلب رو با جستجو در همین سایت بخوانید

3-9-10- تغییرات کالبدی فضایی شهر کرمانشاه110
3-9-10-1-روند توسعه تاریخی و شکل گیری شهر کرمانشاه110
3-9-10-2- دوران قبل از قاجار111
3-9-10-3- دوران قاجاریه111
3-9-10-4- دوران پهلوی112
3-9-10-5- دوران حاضر114
3-9-11- ویژگیهای اقتصادی شهر کرمانشاه115
3-9-12- ساختار اشتغال در بخش های عمده فعالیت 117
3-9-13- خصوصیات اجتماعی شهر119
3-9-14- آسیبهای جمعیتی و اجتماعی، فرهنگی شهر120
فصل چهارم: یافتههای تحقیق
4- یافته های تحقیق123
4-1- بررسی نحوه تراکم جمعیت در محلات مورد مطالعه123
4-2- مدل تحلیلی پژوهش و معرفی معیارهای مورد استفاده125
4-2-1-هم سویی با گرایشات مردم126
4-2-1-1- متوسط تراکم ساختمانی126
4-2-1-2- قیمت زمین128
4-2-2- استفاده بهینه از تأسیسات وضع موجود130
4-2-3- ارتقاءِ کیفیت کالبدی130
4-2-3-1- ریزدانگی بافت130
4-2-3-2- سرانه خدمات محلهای133
4-2-4- کاهش ترافیک135
4-2-4-1- ظرفیت سیستم حمل و نقل عمومی135
4-2-4-2- عرض معبر137
4-3- فاصله از مرکز شهر139
4-4- تحلیل سلسله مراتبی141
4-3-1- مقایسه زوجی گزینهها (محلات)145
4-5- اولویتبندی محلات و تعیین تراکم بهینه146
4-6- مقایسه جمعیت محلات موجود با جمعیت محلات پیشبینی شده تحقیق147
فصل پنجم: نتیجهگیری
5-1- آزمون فرضیات150
5-1-1- آزمون فرضیه اول150
5-1-2- آزمون فرضیه دوم150
5-2- بحث، نتیجهگیری و پیشنهادات150
منابع و مآخذ153
پیوستها161
AbstractII

فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول شماره (2-1) تعداد سکونتگاههای شهری دنیا از سال 1950 تا 202521
جدول شماره (2-2) تحول نسبت شهرنشینی در قلمرو جغرافیایی جهان (2025-1985)23
جدول شماره (2-3) تحول تراکم نسبی جمعیت در قلمروهای جغرافیایی جهان (2025-1985)24
جدول شماره (2-4) مقایسه شهر پایدار با شهرهای سنتی، صنعتی و مدرن46
جدول شماره (2-5) مقایسه میانگین تراکمهای جمعیتی مناطق مرکزی و متروپلی شهرهای کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه62
جدول شماره (2-6) تراکم جمعیت مناطق غربی و شرقی ایران در ارتباط با معدل باران سالیانه65
جدول شماره (2-7) عوامل مؤثر در تعیین تراکمهای شهری69
جدول شماره (2-8) ویژگیهای مباشران مسکن70
جدول شماره (2-9) تأثیرات تراکم شهر بر روی تقاضای انرژی شهری82
جدول شماره (3-1) درصد رشد جمعیت شهر کرمانشاه در فاصله زمانی (1390-1335)95
جدول شماره (3-2) جمعیت تعداد خانوار و بعد خانوار شهر کرمانشاه97
جدول شماره (3-3) ساختمان سنی – جنسی شهر کرمانشاه در سال 139098
جدول شماره (3-4) تحولات جمعیت و تقسیمات کشوری استان کرمانشاه در سالهای مختلف100
جدول شماره (3-5) تعداد و تراکم جمعیت استان و درصد جمعیت اون نسبت به کل کشور در مقاطع مختلف زمانی101
جدول شماره (3-6) میزان جمعیت و تراکم جمعیت در شهر کرمانشاه102
جدول شماره (3-7) سرانه کاربریهای وضع موجود در شهر کرمانشاه به تفکیک منطقه و شهر1382
103
جدول شماره (3-8) میزان جمعیت و تراکمهای کلی، خالص و ناخالص شهر کرمانشاه به تفکیک مناطق در سال 1376105
جدول شماره (3-9) تراکم مسکونی، خالص و مسکونی ناخالص و کلی مناطق شهری کرمانشاه در سال 1385106
جدول شماره (3-10) جمعیت و مساحت و تراکم جمعیت شهر کرمانشاه در سال 1388107
جدول شماره (3-11) توزیع نسبی جمعیت 10 ساله و بیشتر و وضع فعالیت به تفکیک جنسی (درصد) در سال 1390117
جدول شماره (4-1) جمعیت، مساحت و تراکم جمعیت محلات مورد مطالعه سال 1390123
جدول (4-2) وضعیت تراکم ساختمانی محلات مورد مطالعه126
جدول (4-3) وضعیت قیمت هر مترمربع زمین در محلات مورد مطالعه128
جدول (4-4) وضعیت ظرفیت تأسیسات در محلات مورد مطالعه130
جدول (4-5) وضعیت ریزدانگی بافت در محلات مورد مطالعه131
جدول (4-6) وضعیت ظرفیت خدمات محلهای در محلات مورد مطالعه133
جدول (4-7) وضعیت ظرفیت حمل و نقل عمومی در محلات مورد مطالعه135
جدول (4-8) وضعیت عرض معابر در محلات مورد مطالعه137
جدول (4-9) وضعیت فاصله از مرکز شهر در محلات مورد مطالعه139
جدول (4-10) مقیاس تعیین ارجحیت141
جدول (4-11) اولویتبندی ارجحیت معیارها نسبت به یکدیگر براساس ضرایب ارجحیت ساعتی141
جدول (4-12) مقایسه زوجی گزینهها145
جدول (4-13) محاسبات انجام شده واسه توزیع جمعیت در محلات مورد مطالعه147
فهرست نمودارها
عنوانصفحه
نمودار شماره (2-1) درصد جمعیت شهرنشین دنیا از سال 1950 تا 202519
نمودار شماره (2-2) توزیع جمعیت شهری در نواحی مختلف دنیا طی سالهای 1950، 2011، 2025
20
نمودار شماره (2-3) تحول نسبت شهرنشینی در قلمرو جغرافیایی جهان23
نمودار شماره (2-4) عوامل مؤثر بر نحوۀ توزیع تراکم جمعیت26
نمودار شماره (2-5)توزیع تراکم شهری در نواحی مختلف جهان در سال 199061
نمودار شماره (3-1) رشد جمعیت شهر کرمانشاه در طی دوره زمانی 1390-133595
نمودار شماره (3-2) نمودار هرم سنی – جنسی شهر کرمانشاه در سال 139098
نمودار شماره (4-1) نمودار گرافیکی سلسله مراتبی مدل AHP واسه توزیع تراکم جمعیتی125
فهرست شکلای
شکل (2-1) طرح شهر نامتمرکز و پراکنده42
شکل (2-2) تغییرات شیب تراکم از مرکز به پیرامون در مقاطع مختلف زمانی57
شکل (2-3)عوامل موثر بر تراکم و پراکنش شهری63
شکل (3-1) تعیین نقش اقتصادی کرمانشاه با مدل یاگرام سه گوش ژورژ شابو و بوژوگارنیه 1385118
شکل (4-1) مقایسات دودویی معیارها و وزن هرکدام در محیط Expert choice142
شکل (4-2) وزن زیر معیارهای همسویی با گرایشات مردمی در محیط Expert choice143
شکل (4-3) وزن زیرمعیارهای کاهش ترافیک در محیط Expert choice143
شکل (4-4) وزن زیرمعیارهای ارتقاءِ کیفیت کالبدی در محیط Expert choice144
شکل (4-5) وزن زیر معیارهای ظرفیت تاسیسات در محیط144
فهرست نقشهها
عنوانصفحه
نقشه شماره (3-1) موقعیت استان کرمانشاه در کشور، شهرستان در استان، شهر کرمانشاه در شهرستان91
نقشه شماره (3-2) اقلیم استان کرمانشاه براساس تقسیمبندی سیلیاتف92
نقشه شماره (3-3) تراکم نسبی جمعیت شهر کرمانشاه در سال 139096
نقشه شماره (3-4) تقسیمات سیاسی استان کرمانشاه100
نقشه شماره (3-5) موقعیت شهر کرمانشاه به تفکیک مناطق 105
نقشه شماره (3-6) نقشه شهر کرمانشاه به تفکیک محلات108
نقشه شماره (3-7) نقشه تراکم جمعیتی شهر کرمانشاه109
نقشه شماره (3-8) نقشه روند تکوین شهر کرمانشاه115
نقشه شماره (4-1) نقشه توزیع تراکم جمعیت در محلات مورد مطالعه124
نقشه شماره (4-2) نقشه وضعیت تراکم ساختمانی در محلات مورد مطالعه127
نقشه شماره (4-3) نقشه وضعیت قیمت زمین در محلات مورد مطالعه129
نقشه شماره (4-4) نقشه وضعیت ریزدانگی بافت در محلات مورد مطالعه132
نقشه شماره (4-5) نقشه وضعیت سرانه خدماتی در محلات مورد مطالعه134
نقشه شماره (4-6) نقشه وضعیت حمل و نقل عمومی در محلات مورد مطالعه135
نقشه شماره (4-7) نقشه وضعیت معابر در محلات مورد مطالعه138
نقشه شماره (4-8) نقشه وضعیت محلات از مرکز شهر140
نقشه شماره (4-9) نقشه تراکم جمعیت پیشنهادی در محلات مورد مطالعه148
چکیده
افزایش جمعیت شهرها و چگونگی اسکان اونا یکی از مشکلای شهرهای امروزی میباشد و با توجه به لزوم حفظ اراضی کشاورزی و طبیعی و هم اینکه کاهش هزینههای شهری، مسأله توزیع مطلوب تراکم جمعیتی از اهمیت ویژهای برخورداره. هدف اصلی این پژوهش تحلیلی بر نحوه توزیع تراکم جمعیتی در سطح شهری با استفاده از مدل AHP در شهر کرمانشاه میباشد. واسه دستیابی به این منظور، از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شدهه. شهر کرمانشاه دارای 6 منطقه شهرداریه و واسه انتخاب محلات از بین کل محلات شهر کرمانشاه به صورت تصادفی از هر منطقه شهری 2 محله انتخاب شدهه. شاخصها و معیارهای مورد استفاده در پژوهش، شامل شاخصهای همسویی با گرایشات مردم، کاهش ترافیک، ظرفیت تأسیسات شهری موجود و ارتقاء کیفیت کالبدی میباشد که با استفاده از مدل AHP در محیط نرمافزاری GIS و Expert Choice به تحلیل نحوه توزیع تراکم جمعیتی در سطح محلات شهر کرمانشاه پرداخته شدهه. یافتههای تحقیق نشون میده که طبق نظرات کارشناسان، کاهش ترافیک با وزن 565/0 با اهمیتترین معیار و ظرفیت تأسیسات شهری موجود با وزن 262/0، ارتقاء کیفیت کالبدی با وزن 118/0 و همسویی با گرایشات مردم با وزن 055/0 در رتبههای بعدی قرار دارن. از لحاظ وضعیت تراکم، در محلات 22 بهمن و دولت آباد بین تراکم موجود و پیشنهادی تفاوت وجود نداره و در محله حافظیه احتیاج به افزایش جمیعت وجود داره و در بقیه محلات میزان تراکم موجود بیشتر از تراکم پیشنهادی میباشد.نتیجه بدست آمده حاکی از آنه که استفاده از مدل AHP به خوبی جوابگوی تحلیل توزیع تراکم جمعیت در شهر کرمانشاه بود و نشون داد که تراکم جمعیت در سطح محلات شهر کرمانشاه از توزیع مطلوبی برخوردار نمیباشد.
واژگان کلیدی:
تراکم جمعیت، روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، GIS، Expert Choice، کرمانشاه.
1-1- مقدمه
مقوله تراکم از مباحث دیرین برنامهریزی شهریه. در واقع از زمانی که انسان شروع به انتظام بخشیدن به سکونتگاههای خود نمود به تراکم توجهی خاص داشت، نقش تعیین کننده و تأثیرگذاری تراکم بر همه جنبههای برنامهریزی و طراحی شهر اونو به شاخصی مهم در بیان دیدگاهها و مکاتب مختلف در مسائل شهری تبدیل کردهه. در عین حال تأثیرگذاری این عنصر از شرایط زمانی، مکانی و سیستمی، مطالعه اونو واسه درک نحوه نگرش جامعه به فضا در دوره های زمانی و شرایط مکانی مختلف بسیار پراهمیت ساختهه. بطوریکه جوامع مختلف در گذشته، برخوردها و نگرشهای متفاوتی به اونا داشتهاند. لیکن در فرایند جهانی شدن، یه همگرایی در دیدگاهها براساس افزایش تراکم در محیطهای شهری دیده میشود این همگرایی آنچنان گستردهه که به یکی از مباحث اصلی توسعه پایدار شهری تبدیل شدهه. تراکم جمعیت در سیمای شهری و محیط زیست روزانه جمعیت انعکاس یافته و شرایط بهرهمندی اونا رو از فضای شهری به ویژه فضای سبز رو مشخص میکنه. با توجه به لزوم حفظ اراضی کشاورزی و طبیعی و هم اینکه کاهش هزینههای شهری، مسئله توزیع مطلوب تراکم جمعیت از اهمیت ویژهای برخورداره. توزیع مطلوب تراکم باعث توزیع مناسب جمعیت در سطح شهر میشود و امکان استفاده بهینه از شرایط موجود رو فراهم مینماید. در این فصل سعی بر آنست که به نحوه توزیع تراکم جمعیتی در سطح شهری پرداخته بشه و این تحقیق همچون سایر تحقیقات علمی از چارچوب کمی روش تحقیق علمی تبعیت مینماید، براین اساس، طرح تحقیق با تعریف مسئله، اهمیت و ضرورت شروع و به بررسی فرضیه، سؤالات و اهداف و محدوده مکانی، روش تحقیق پرداخته و در نهایت با بیان مفاهیم و اصطلاحات و مشکلای و محدودیتها خاتمه مییابد.
1-2- بیان مسأله
افزایش جمعیت شهرها و چگونگی اسکان اونا یکی از مشکلای شهرهای امروزی میباشد. نقش و اهمیت تراکم در شهرسازی به مفهوم عام و در برنامهریزی و طراحی شهری نقاط جدید به مفهوم خاص، بدیهیه. هیچ برنامه و طرح شهری بدون پرداختن به تراکم به عنوان عامل اصلی و تعیین کننده و هم اثرگذارنده بر همه جنبههای برنامهریزی و طراحی نمیتواند تهیه و اجرا بشه. علیرغم اهمیت فوقالعاده این شاخص، جایگاه اون در فرایند برنامهریزی و طراحی شهری از دیدگاه علمی و نظری کمتر مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و همچنان به عنوان یه موضوع پیچیده و مسئله کلیدی مطرحه.
تراکم در سطح شهر، به عنوان معیاری واسه استقرار جمعیت و تأسیسات شهری، در طرحهای توسعه شهری از اهمیت خاصی برخورداره (زیاری، 1384: 70).
انتخاب تراکم در طرحهای شهری، غالباً براساس تجربیات و مبتنی بر درک مستقیم بودهه که نهایتاً منجر به مشکلای عدیده و عوارض بعدی میشود. خیلی از سیاستگذاران توسعۀ شهری پایدار، در طرفداری از زندگی با تراکم زیاد چنین ادعا کردهاند که راه حل شهر فشرده به کاهش گرایش به سوی توسعه بیرویه پیرامونی کمک میکنه و به ارتقای پایداری و سرزندگی شهری یاری خواهد رساند (عزیزی، 1388: 48). با توجه به عمر نسبتاً طولانی طرحهای شهری و هم تحقیقات انجام یافته محدود در مقولهی تراکم، هیچگاه اندازهای به عنوان تراکم بهینه تحقق نیافته تا به عنوان یه الگو به کار گرفته بشه؛ پس واسه دستیابی به تراکم بهینه نیازمند برخوردی علمیتر میباشد. بحث تراکم بهینه زمانی از استحکام نظری برخوردار میشه که از یه سو عوامل مختلف تأثیرگذار بر اون به دقت شناسایی و ریشهیابی بشه و از سویی دیگه، آثار تبعی تراکم در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد؛ پس استفاده از روشهای که بتواند، به توزیع مناسب تراکم در سطح شهرها کمک کنه، میتواند بسیار باارزش باشه. در این تحقیق سعی شدهه یه مدل و روشی مناسب واسه توزیع تراکم جمعیتی در سطح شهر کرمانشاه ارائه بشه.

1-3- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
اشتباه در تعیین تراکم جمعیتی واسه کل شهر و تراکم هریک از نواحی مختلف مسکونی، نتایج سوءِ خیلی در زمینههای کالبدی، خدماتی، سیمائی، جمعیتی، اقتصادی و هم در وضعیت مسکن و ترافیک شهر به بار میآورد، لذا نمیتوان به راحتی از کنار اون گذشت. به عنوان مثال آیا تعیین تراکم زیاد واسه ناحیه مسکونی که فاقد شرایط لازم واسه پذیرش چنین تراکمیه در حکم سوق دادن میلیاردها ریال سرمایه به فعالیت احداث مسکن در مسیری غلط نخواهد بود؟ و آیا تدوین ضوابطی منجر به تراکم کم در شهرهای مواجه با کمبود زمین صحیحه؟ بدین ترتیب واسه تعیین میزان تراکم و ارائه ضوابط ناظر بر قطعهبندی اراضی و احداث ابنیهی مسکونی در نواحی مختلف یه شهر به منطقی قوی نیازه (صالحی، 1367: 12).
اهداف همه تلاشها در موضوع تراکم در طرحهای شهری رسیدن به تراکم بهینهه، اما یه الگوی تراکم بهینه جامع الشرایط که در برنامهریزی و طراحی شهری قابل قبول باشه نمیتواند واجد پایه علمی مستحکمی باشه و تاکنون هم تحقق نیافتهه. تراکمهای پیشنهادی خیلی از طرحها هم مواجه با مشکلای فراوان شده و مرتباً با دیدگاههای تغییر در تراکم مواجه میشود. دلیل عمدهی این مسائل رو میتوان فقدان مطالعات پایهای و علمی کافی در روند تعیین تراکم دانست.
هدف از تدوین تراکم شهری، برنامهدار کردن سازمان فضایی شهره و این برنامه علیالاصول تابعی خواهد بود از عوامل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، طبیعی و زیست محیطی منطقهای که شهر در اون قرار داره؛ پس تراکم شهری نسبت به این عوامل کاملاً تأثیرپذیر بوده و به محض تحقق یافتن در چگونگی این عوامل مؤثر خواهد بود.
شهرگرایی به عنوان یه پدیده جهانی، امروزه در مرحلهای از سرعتیابیه که به جرأت میتوان گفت جهانی که ما در اون زندگی میکنیم جهان شهریه که لازمه اون دوری از محیط طبیعی و پذیرش ناخواسته عدم تعادلیهایه که از روابط ناموزون انسان و فضای شهری منشأ میگیره (عابدین درکوش، 1381: 11).
اهمیت مسئله در منطقه مورد مطالعه (شهر کرمانشاه)زمانی آشکار میشه که به آمارهای جمعیتی و تراکمی شهرتوجه شد. در سال 1376 تراکم خالص شهر 1/ 117 نفر در هکتار وتراکم ناخالص 4/72 نفر در هکتار بوده و در سال 1385 تراکم خالص شهر حدود 7/136 نفر در هکتار و تراکم ناخالص اون 2/86 نفر در هکتار بوده، جمعیت شهر نشین هم نسبت به سال 1376 افزایش داشتهه و بیتردید نمیتوان در توسعه فضایی سرزمین چگونگی توزیع جمعیت و تراکم در سطح زمین رو نادیده گرفت. توسعه متعادلتر جمعیت تسهیل کننده توسعه فضایی اون سرزمینه.
برنامهریزی شهری از اون روبه مطالعات جمعیتی و پیشبینی تحولات اون میپردازد که جمعیت رو مظروف و شهر رو ظرف کالبدی فعالیت میانگارد، بدون تدارک برنامهریزی شده مظروف، ظرف مناسب و کافی واسه اسکان، کار و فعالیت، تفریح و رفت و آمد نخواهد داشت.
از طریق روشهای تصمیمگیری چندمعیاره میتوان به مدلی مناسب واسه توزیع تراکم جمعیت در سطح شهر رسید. چنانچه چنین مدلی رو بتوان ارائه نمود، میتوان اون رو به خیلی شهرهای دیگه تعمیم داد یا اینکه در اونا مورد آزمون قرار داد.
علاوه بر این آشنایی با جهان، کشور، استان یا شهری که در اون متولد شدهایم و سکنی گزیدهایم، واسه همهی ما لازم و ضروریه و تا زمانی که نتوانیم بخوبی مسائل و معضلات و مشکلای اون رو شناسایی کنیم و پی به حل اون نبریم چگونه انتظار خواهیم داشت که برنامهریزان کشورمان بتوانند در جهت تعادل منطقهای در کشور موفق باشن ای بسا همین تحقیقات کوچیک بتوانند روزی در برنامهریزی کلی منطقه مؤثر واقع بشن.
علاوه بر تعیین کل تراکم جمعیت شهر میتوان تباین تراکم جمعیت شهری رو برحسب محلات بررسی کرد. چرا که تراکم جمعیت در سیمای شهر و محیط زیست روزانه جمعیت انعکاسی یافته و شرایط بهرهمندی اونا رو از فضای شهری به ویژه فضای سبز مشخص میکنه. از سوی دیگه این اختلاف تراکم بیانگر رشد نامساوی ساختمانهای شهری در ارتفاع و به مفهوم دیگه مبین رشد نابرابر عمودی شهرهاست؛ که حدود اشغال و نحوه استفادۀ انسانها رو از فضای شهری نشون میده (خمر، 1385: 228).
1-4- سؤالات تحقیق
1) نحوه توزیع تراکم جمعیت در سطوح محلات شهر کرمانشاه چگونهه؟
2) آیا توزیع تراکم جمعیت در سطح محلات شهر مطلوبه یا غیرمطلوب؟

1-5- فرضیههای تحقیق
با توجه به موضوع تحقیق تحلیلی بر نحوه توزیع تراکم جمعیتی در سطح شهری فرضیههای این تحقیق به شرح زیر میباشد:
1) به نظر میرسد توزیع تراکم جمعیت در سطح شهر یکسان نیست.
2) به نظر میرسد توزیع تراکم جمعیت در سطح محلات شهر از توزیع مطلوبی برخورداره.

1-6- اهداف تحقیق
در این تحقیق تراکم جمعیت در سطح محلات شهر کرمانشاه مورد بررسی قرار میگیره و نتایج حاصل از تراکم جمعیت در سطح محلات با استفاده از روش AHP مورد ارزیابی و مقایسه قرار میگیره و در نهایت میتوان اهداف تحقیق رو به شرح ذیل بیان نمود:
ارائه روش مطلوب توزیع تراکم جمعیت به منظور رسیدن به تراکم بهینه در سطح شهر کرمانشاه.
ارائه یه مدل پیشنهادی براساس مدل AHP.
ارائه راهکار یا پیشنهادها.

1-7- تعیین محدوده مکانی تحقیق
شهر کرمانشاه بین مدار 34 درجه و 19 دقیقه عرض شمالی و 47 درجه و 7 دقیقه طول شرقی از نصف النهار مبدأ گرینویچ قرار داره؛ و مساحتی بالغ بر 10 هزار هکتار و به عنوان مرکز استان کرمانشاه و بزرگترین شهر استان و دومین شهر پرجمعیت ناحیه غرب کشور و به عنوان یکی از 10 شهر مهم و پرجمعیت کشور با جمعیت 855638 نفر (تا سال 1390) و با تراکم نسبی 14/85 نفر در هکتار و حدود 5/84 درصد جمعیت شهرنشین شهرستان رو در خود جای دادهه.
1-8- روش تحقیق
«روش تحقیق مجموعهای از قواعد، ابزار و راههای معتبر (قابل اطمینان) و نظام یافته واسه بررسی مجهولات و دستیابی به حل مشکلاته.» (خاکی، 1379: 201).
هدف از انجام این پژوهش ارائه روش مطلوب توزیع تراکم جمعیتی در شهر، به منظور رسیدن به تراکم بهینه جمعیت در سطح شهر کرمانشاه میباشد.
روش تحقیق مناسب، روشیه که ما رو در کمترین زمان ممکن به هدف برساند و نتایج روان و عملی بدست آید (نوالی، 1380: 39). انتخاب روش پژوهش بستگی به اهداف و ماهیت موضوع پژوهش و امکانات اجرایی اون داره؛ پس هنگامی میتوان در مورد روش تحقیق تصمیم گرفت که ماهیت موضوع پژوهش و هم اینکه اهداف و وسعت اون مشخص باشه. در خیلی از مواقع، در پژوهش از روش ترکیبی استفاده میشه (عزیزی و خلیلی، 1388: 31). براساس اونچه گفته شد به لحاظ ماهیتی از روش توصیفی –تحلیلی در انجام پژوهش حاضر استفاده شدهه.
1-8-1- جامعه آماری
جامعه آماری مجموعهای از واحدهاست که در یه ویژگی یا ویژگیها مشترک باشن (سرایی، 1384: 5). از نظر اداری شهر کرمانشاه به 6 منطقه شهرداری و 101 هسته (محله) تقسیم میشود. با توجه به اینکه جمعآوری اطلاعات واسه 101 هسته (محله) دشوار بوده، دوازده محله، به صورت نمونهگیری تصادفی و از هر منطقه دو محله انتخاب گردیده که جامعه آماری پژوهش حاضر رو تشکیل دادهه.
1-8-2- ابزار گردآوری اطلاعات
ابزار گردآوری اطلاعات به دو صورت انجام پذیرفتهه:
1) تحقیقات کتابخانهای و اسنادی: جهت اخذ اطلاعات به منظور تدوین مبانی نظری تحقق، از روش بررسی اسناد و ابزار فیشبرداری از کتابها، مقاله ها و پایاننامهها و سایتهای اینترنتی استفاده گردیدهه.
2) جمعآوری اطلاعات و دادهها از طریق مراجعه به سازمانها و مراکز اداری: در این مورد به مراکز دولتی مانندمرکز آمار و اطلاعات استانداری کرمانشاه، مسکن و شهرسازی، معاونت حمل و نقل شهری شهرداری، سازمان آب، برق و گاز منطقهای کرمانشاه مراجعه و از گزارشها، منابع، آمار و اطلاعات موجود در این ارگانها استفاده نموده، هم اینکه از نقشههای موجود طرح جامع و تفصیلی (1386) شهر کرمانشاه با توجه به شاخصهای تعیین تراکم، منابع و اطلاعات مورد احتیاج پژوهش، استخراج شدهه.
1-8-3- روش تحلیل آماری
روش تحلیل که واسه گردآوری، تنظیم، تفسیر و تحلیل دادهها استفاده میشود با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) میباشدکه بر پایه معیارها و ملاکهای موجود در منابع علمی معتبر براساس ویژگیهای کمی (تعداد جمعیت) و خصوصیات کیفی، هستهها بررسی میشن. در انتخاب شاخصها سعی شدهه تا شاخصهایی که بیشترین تأثیرگذاری رو در توزیع تراکم دارن مورد استفاده قرار گیرند؛ اما اونچه که از اهمیت بالایی برخورداره، شاخصهایی هستن که از اطلاعات شهر قابل برداشت و امکان کمی کردن در اونا وجود داشته باشن. محلات مورد مطالعه در قالب 4 معیار اصلی که شامل همسویی با گرایشات مردم، استفاده از تأسیسات شهری، ارتقاءکیفیت کالبدی شهر و کاهش ترافیک، میباشد و براساس 10 زیر معیار هر هسته طبقهبندی شدهه، هریک از موضوعات 4 گانه براساس اهمیتی که در نحوه توزیع تراکم مطلوب در سطح محلات مورد نظر داره، لایهها رو دو به دو با یکدیگر مقایسه و وزن هر لایه محاسبه شده، سپس هر معیار و زیر معیار نسبت به یکدیگر مورد ارزیابی و امتیازدهی قرار گرفته، پس از محاسبه، ضریب ناسازگاری و وزن نهایی واسه هریک از هستهها محاسبه میشود. جهت بررسی دادهها از نرمافزار Expert Choice استفاده گردیدهه و در نهایت به آزمون فرضیات بر پایه یافتههای پژوهش پرداخته و به اتخاذ تدابیر و راهبردهای مناسب در رابطه با موضوع میپردازد.

1-9- مفاهیم و اصطلاحات
تراکم1:
تراکم رو میتوان به عنوان «یه سیستم اندازهگیری تعریف کرد»2. تعداد یا مساحت (هر عنصر مورد بررسی) در یه فضا (سطح)، تراکم اون عنصر در اون فضا یا سطح نامیده میشود (مشهودی، 1389: 9)
سه گونه تعبیر مختلف میتوان از پژوهشهای مرتبط با مفهوم تراکم ارائه داد:
1) تراکم صرفاً به منزلۀ تعداد افراد یا تعداد واحدهای مسکونی موجود در یه محل تعبیر گردد.
2) تراکم در مثابۀ شاخص و میزان تفاوت و شکاف فرهنگی طبقات فقیر و غنیه.
3) تراکم از دیدگاه عدم توجه و بیتفاوتی ملی به یه مسئله مهم و اساسی و فقدان سیاست ملی رشد شهرها و توزیع جمعیت مورد تفسیر قرار گیرد.
تراکم، برحسب واحد اندازهگیری می توان به دو نوع تقسیم کرد:
تراکم جمعیتی3:
به معنای جمعیت در واحد سطح و معمولاً «نفر در هکتار» است. تراکم جمعیتی رو میتوان در هر قلمرویی اندازهگیری کرد، نظیر تراکم جمعیتی کشور، تراکم جمعیتی یه محله به طور معمول این شاخص رو در قلمرو شهر یا مناطق درون شهر «تراکم ناخالص مسکونی» میگویند (عزیزی، 1388: 22).
جمعیت/((محله یا شهر، ، کشور)جغرافیایی مساحت)=مسکونی ناخالص تراکم یا جمعیتی تراکم
تراکم شهری4
میزان تراکم شهری عبارت از رابطه میان جمعیت و وسعت شهر که از تقسیم جمعیت شهری به مساحت اون برحسب هکتار (Hectare) به دست میآید. میزان تراکم شهری رو میتوان براساس ناحیههای شهری هم محاسبه کرد.
این شاخص در برنامهریزی شهری بیش از تراکم جمعیت (تراکم ناخالص) اهمیت داره، چرا که در شاخص تراکم شهری جمعیت به سطوح مختلف کارکردهای شهری سنجیده میشود و میزان متوسط فشار جمعیت بر این اراضی به منظور برنامهریزی آتی مورد توجه قرار میگیره (تقوی، 1378: 35).
محله:
محله واحد جغرافیای مشخصه در بطن شهر که از تأثیر متقابل دادههایی اعم از فیزیکی، اقتصادی و اجتماعی و حتی فرهنگی شکل گرفته و شخصیت جغرافیایی پیدا کردهه (فرید، 1368: 217).
1-10- مشکلای و محدودیتهای تحقیق
از آنجائیکه یه محقق نباید مشکلای تحقیق رو بزرگ بپندارد ولی وجود مشکلای و مسائل تحقیق به کندی کار تحقیق میانجامد؛ و بیان اون میتواند برنامهریزی واسه انجام چنین تحقیقاتی رو تدفیق و تعمق بیشتری همراه سازد اهم این مسائل عبارت بودند از:
عدم وجود آمار و اطلاعات کافی در مورد محلات مختلف شهر و عدم دسترسی به بعضی آمار و اطلاعات مربوط به شهر.
عدم وجود آمار و اطلاعات جدید در مراکز دولتی.
وجود مراحل تشریفاتی و اداری در اخذ اطلاعات، سپس عدم اطلاعات مناسب و کافی از جانب آنان.
محدودیتهای نرمافزاری تلاش واسه استفاده از یافتهها و پیشرفتهای تکنولوژیکی که در علوم آماری سیستمها و اطلاعات جغرافیایی در محدوده برنامهریزی شهری که اساسی و احتیاج به اون تلاشهای گستردهای رو در سطوح ملی و بینالمللی برانگیختهه، باعث گردید که بخش قابل توجهی از فرصت تحقیق صرف آموزش و یادگیری نرمافزاری مربوط گردید و هم هزینه گزافی در این زمینه شدهه.

2-1- مقدمه
در جوامع ماقبل صنعت نسبت شهرنشینان به جمعیت روستایی اندک بود و شاید در بعضی از جوامع به بیش از ده درصد کل جمعیت نمیرسید.
شهرهای قبل از صنعت از خیلی جهات با شهرهای دنیای صنعت و به ویژه امروز تفاوت داره. هرچند که شهرهای قبل از عصر صنعت، گاهی از بزرگترین مراکز تجمع انسانی روزگار خود بودند ولی گسترش اونا کُند، محدوده شهری و جمعیت اونا مشخص و شالودههای زندگی اجتماعی – اقتصادیشان خلاف اون چیزایی بود که امروز در شهرهای بزرگ دنیا مشاهده میشود.
انقلاب صنعتی و بدنبال اون تحولاتی که به انقلاب در شهرنشینی در نیمه دوم قرن نوزدهم انجامید، استقرار انسان در شهرها رو به گونهای دیگه ای جلوهگر ساخت. مهمترین عواملی که به رواج شهرنشینی و پیدایش شهرهای بزرگ انجامید، دگرگونی در حمل و نقل و سرعت مبادلات، پیدایش تخصص و تقسیم کار، افزایش جمعیت، پیشرفت علم طب و کاهش بیماریها، بویژه بیماریهای واگیر، ساختن داروها و واکسنها، بالا رفتن سطح بهداشت عمومی و از سوی دیگه کاهش مرگ و میر رو به دنبال داشت و یکباره جمعیت جهان رو به چندین برابر ادوار قبل رسانید؛ و عوامل دیگه ای مانند گسترش مهاجرتها، تمرکز صنعت و تجارت، گسترش مراودات اقتصادی، بالا رفتن سطح درآمد، تنوع در مشاغل، پیدایش و گسترش وسایل ارتباط جمعی و در نتیجه این نوع از زندگی بشر، در شکل و سیمای شهری و وضعیت اجتماعی شهرها تغییرات اساسی رو باعث شدو بدین ترتیب بود که عوامل فوق باعث گسترش شهرها و افزایش جمعیت شد.
انقلاب صنعتی، دگرگونی عظیمی در این نظامها اعم از اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به وجود آورد و با دگرگونی این نظامها با گسترش شهرها و افزایش جمعیت، بنیان زندگی جدید استوار شد. این دگرگونیها، نخست در جوامعی روی داد که زودتر از اثرات انقلاب صنعتی و استفاده از وسایل اختراع یا اکتشاف شده بهرهمند شدن. در نتیجه سهم شهرنشینی هم در این قبیل جوامع، همگام با رواج روزافزون اختراعات، اکتشافات، گسترش عوامل رفاهی اقتصادی و اجتماعی افزایش یافت (شیعه، 1378: 14-13).
اقتصاد صنعتی در طی حاکمیت 200 ساله خود در جهان خصوصاً 150 سال گذشته با بردن تولید کارخانهها به داخل شهرها و تمرکز و تراکم در نقاط شهری رواج داده و روستاها رو از جمعیت تهی نمودهه. بعد از انقلاب صنعتی رشد شهرها به گونهای شتاب میگیره که هنوز کشورهای سرمایهداری صنعتی جهان نتوانستهاند روند تکامل شهرهای خود رو در بستری آرام هدایت کنن. از سوی دیگه مداخلات سیاستهای استعماری در کشورهای کم رشد در تداوم روابط تولیدی نامنظم جامعه اثر میگذارند و حرکتهای موجی روستائیان رو به سوی شهرهای بیمارگونه این گونه کشورها رو شدت میده تا جایی که امروز حادترین مسأله اقتصادی و اجتماعی کشورهای روبه رشد جهان همینه (فرید، 1368: 418).
شهر واحد جمعیتیه و جمعیت به گونهای که در شهر استقرار یافته باید مورد توصیف و تشریح قرار بگیره. مطالعۀ جمعیت شهری در عین حال روشنگر درجه شهرگرایی کشورهاست، امکان میده که اولاً طبقهبندی اساسی روی شهرها انجام بگیره، ثانیاً نیروی کار و تولید شهر ارزیابی و سطح نیازهای جامعۀ شهری و تجهیزات اون برآورده بشه، ولی آستانه و مرز جمعیتی شهر از کشوری به کشور دیگه سخت متفاوته و شگفت آنکه در ممالک متحده آفریقای جنوبی به واحد جغرافیایی 500 نفری شهر گفته میشود، در حالیکه این رقم در ژاپن تا 100 برابر افزایش یافته و به واحد جغرافیایی 5000 نفری شهر میگویند، پس جمعیت شهری در مقیاس جهانی مفهوم ثابتی نداره و بزرگترین مشکل ارزیابی و مقایسۀ درجه شهرگرایی کشورها همینه. به هر صورت در برنامهریزی شهری باید از دادههای آماری جمعیت سود جست و عدد کل جمعیت شهر رو دانست و توزیع اون در شاخههای مختلف فعالیتهای شهری بررسی کرد و تغییرات جمعیت در زمره اصلیترین عوامل شهرنشینی و تغییر شهریه (Cobb, 1998: 6).
براساس برآورد سازمان ملل در 50 سال مابین (2025-1975) نسبت شهرنشینی در جهان از 7/37 به 1/61 درصد و جمعیت شهری از 58/1 به 06/5 میلیارد نفر افزایش مییابد که میانگین رشد اون معادل 38/2 درصد خواهد بود (Burgess, 2000: 11). با وجود این میانگین رشد جمعیت شهری در کشورهای در حال توسعه سریعتر خواهد بود. به طوری که در 50 سال مابین 2025-1975 این نسبت واسه کشورهای در حال توسعه 21/3 در مقایسه با 71/0 درصد واسه کشورهای توسعه یافتهه. این جریان دو الگوی متفاوت سکونتی رو در پیرامون شهرهای بزرگ جهان به وجود آوردهه. در شهرهای کشورهای توسعه یافته، نواحی پیرامونی به مساکن حومهای اقشار متوسط و با تراکم پایین اختصاص یافته در حالی که این مناطق در کشورهای در حال توسعه به وسیله گروههای کم درآمد با خدمات و زیرساختهای پایین و عمدتاً به صورت حاشیهنشینی اشغال شدهه (Johens, 2000: 38).
شاید مهمترین مشخصۀ قرن بیستم، توسعه سریع شهرنشینی و پیدایش انواع و شکلای سکونتگاههای شهری مثل «شهرک»، «کلانشهر»، «مجموعه شهری»، «منظومه شهری» است که نه تنها سیمای شهرها و حتی سیمای کرهزمین رو تغییر داده بلکه تغییرات عمیقی در شیوۀ زندگی در افکار و عواطف انسان معاصر ایجاد کردهه.
جامعهشناسان در مورد نحوۀ پراکندگی تراکم و اثرات تراکم زیاد بر جمعیت، معتقدند که تراکم از یه سلسله اثرات مثبت و منفی برخوردار میباشد. اثرات منفی تراکم زیاد رو، در روابط غیرصمیمی افراد و نحوه معاشرت مردم با یکدیگر ایجاد سروصدا و عدم آرامش، گرانی قیمت زمین و اجاره خانه، فقدان زندگی خصوصی و پوشیده از چشم دیگرون، بزهکاری و جنایت و امثال اون میدانند. اثرات مثبت اون در تراکم سرمایه و جمعیت در کنار یکدیگر، امکان ایجاد اقتصادیتر شبکه برق، آب، بهداشت و امکان برنامههای عمرانی، امکانات شغلی در مناطق متراکم شهری وجود داردو بالاخره گسترش شبکههای ارتباطی و با نتیجه رشد شهرها تفسیر میکنن (شیعه، 1378: 15).
موضوع تراکم از ابعاد مختلف، اجتماعی، زیست محیطی و کالبدی میتواند مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. بُعد اقتصادی تراکم شاید مهمترین موضوع تراکم باشه، چون که اقتصاد ملی، اقتصاد محلی و اقتصاد خانوار به گونهای واسطه مؤثر بر تراکم شهریاند. از یه سو قیمت زمین، هزینه مسکن، هزینههای تأمین زیرساختهای شهری و آمادهسازی زمین و از سوی دیگه، توان مالی دولت در تأمین هزینههای زمین و هم خدمات شهری همگی بر روند شکلگیری تراکم شهری و تحقیق تراکمهای پیشبینی شده در طرحهای توسعه شهری مؤثر میافتند (عزیزی، 1388: 14).
رشد سریع شهرنشینی در کشورهای در حال توسعه به ویژه در ایران، حاصل افزایش طبیعی جمعیت و مهاجرت از روستاها و شهرهای کوچیک به شهرهای بزرگه. این رشد سریع باعث بروز مشکلای عدیدۀ اجتماعی اقتصادی و زیست محیطی از قبیل افزایش فقر در شهرها، بیگانگی شهروندان از همدیگر، پیدایش زاغه و حاشیهنشینها، ویرانی محیط زیست، آلودگی هوا، دسترسی نامناسب به مسکن آبرومند و هم اینکه دسترسی نامناسب به خدمات شهری، بروز شکاف طبقاتی و نابرابری در توزیع درآمد، خدمات شهری به خصوص شهرهای بزرگ شدهه (قربانی، 1382: 87).
به موازات رشد سریع جمعیت شهری و تبعیت از اون، رشد نیازهای جامعه شهری، تراکم شهری هم تحولات عمیقی رو متحمل شدهه، تراکم بناها در سطح، ارتفاع، تراکم شبکه راهها، تراکم ترافیک وسایل نقلیه موتوری از این جملهاند. تغییر و تحولات این چنین نمیتواند بدون استفاده از منابع محیط انجام گیرد و بدین سببه که از دیدگاه محیط زیست، مقوله «تراکم شهری» نمیتواند «بیتفاوت» یا خنثی ارزیابی بشه، هدف نهایی حفاظت محیط زیست بهکرد و حفظ کیفیت محیط زیست به منظور فراهم آوردن زمینه مناسب جهت شکوفایی استعدادهای جامعهه. از اونجا که تراکم شهری در شکلای مختلف اون میتواند بر کیفیت محیط زیست مؤثر افتد، از دیدگاه محیط زیست چگونگی ساماندهی فضای شهری اهمیت بسیار داره (منبع قبلی:136).
2-2- مفاهیم و اصطلاحات
شهر فشرده5:
شهر فشرده، شهریه که در اون، ساختمانها به صورت ردیفی و فشرده در کنار هم قرار گرفتهاند. در این الگو، تراکم شکل معقول و منطقی داره، ریشه و خاستگاه این تفکر، فرم شهرهای سنتی اروپا است که از مشخصههایی چون تراکم نسبتاً بالا، کاربریهای مختلط در فضای شهری، اتکای کمتر به اتومبیل و تلفیق فرم و عملکرد برخوردار بودند (Edwards, 1999: 168).
ازدحام6:
مفهوم ازدحام یا شلوغی جمعیت بعنوان مترادف واژه تراکم مطرحه به عبارت دیگه ازدحام به معنی تراکم خیلی زیاده؛ یعنی اینکه تعداد بیش از حدی آدم در یه خانه و یا اتاق و یه واحد همسایگی زندگی و کار میکنن (اشتیاقی و اسمعیل پور 1390: 7).

دسته‌ها: پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید